Tocht opsporen met kaars, rook of je hand: de test stap voor stap

Tocht maak je zichtbaar met rook. Doe ramen en deuren dicht, zet de afzuigkap aan en beweeg een rookstaafje of wierookstokje langs elke naad. Waait de rook het huis in, dan zit daar een kier. Een kaars werkt ook, maar laat alleen duidelijke luchtstromen zien.^RadarMC

Tocht zie je niet. Je voelt het wel, maar vaak weet je niet precies waar het vandaan komt. Is het het raam, de naad naast het kozijn of de vensterbank? Een rookje geeft het antwoord. Het kost bijna niets en je doet het in een middag. In dit artikel lees je wat je nodig hebt, hoe je de test doet, hoe je tocht onderscheidt van koudeval en wat je met de uitkomst doet.

Wat je nodig hebt

• Een rookbron. Een rookstaafje of rooklucifer, zoals imkers gebruiken, kost enkele euro's. Een wierookstokje kan ook, zolang het continu rook geeft.^Radar
• Of een kaars. Een waxinelichtje of kaars in een houder. Minder gevoelig dan rook, maar je hebt het vaak al in huis.
• Je hand. Vooral bij grotere kieren voel je de koude lucht direct. Milieu Centraal noemt dit de eerste manier om tocht te vinden.^MC
• Een notitieblok of je telefoon om per plek op te schrijven wat je vond, met een foto.

Werk veilig met vuur. Houd de vlam of het gloeiende stokje weg van gordijnen, vitrage en papier, en laat het nooit alleen. Gebruik een schoteltje onder het wierookstokje. Heb je rookmelders, waarschuw dan je huisgenoten: een rookstaafje kan een melder laten afgaan als je er vlak onder staat.

Voorbereiden

Kies een koude dag met wind. Dan is de luchtstroom door kieren het sterkst.^MC Doe alle ramen en buitendeuren dicht. Zet dan de afzuigkap in de keuken aan en, als je die hebt, de mechanische ventilatie op de hoogste stand.^Radar De afzuigkap zuigt lucht uit het huis. Daardoor ontstaat een lichte onderdruk, en komt er buitenlucht binnen door alle openingen die er zijn. Die stroom maak je met de rook zichtbaar.

Wil je één ruimte nauwkeurig testen, doe dan de deur van die kamer dicht en test vanuit die kamer. Plak eventueel openingen af waarvan je al weet dat er lucht door komt, zoals een rooster, zodat je de andere lekken beter ziet.^Radar Haal het plakband na de test weer weg: roosters horen open te staan.^MC

De test, stap voor stap

1. Steek de rookbron aan en wacht tot er een rustige, dunne sliert rook opstijgt.
2. Houd hem op een paar centimeter van de naad die je wilt testen. Begin bij de brievenbus en de onderkant van de voordeur.
3. Beweeg langzaam langs de naad. Een paar centimeter per seconde. Waait de rook ineens opzij of de kamer in, dan heb je een kier gevonden.
4. Markeer de plek met een stukje schilderstape en schrijf op wat je zag: zwak of sterk, en of het een bewegend of vast deel is.
5. Ga verder langs de route: de meterkast, leidingen onder en achter de keukenkastjes, het kruipluik, de ramen en deuren, de naad tussen kozijn en muur, en op zolder de dakplaten en de nok.^MC

Met een kaars werkt het hetzelfde. Een vlam die opzij buigt of flakkert, laat een luchtstroom zien. Bij een zwakke luchtstroom blijft een vlam vaak rechtop staan, terwijl rook al beweegt. Begin dus met de kaars als je die al hebt, en gebruik rook voor de plekken waar je twijfelt.

Wat de rook je vertelt

Gebaseerd op de rooktest van Radar (19 september 2022) en de uitleg van Milieu Centraal over tocht en kieren (30 juni 2026).

Vier fouten die je voorkomt

• Testen op een windstille dag. Zonder wind en zonder afzuigkap stroomt er bijna niets, en lijkt alles dicht.
• Te snel bewegen. Beweeg je de rook snel, dan maak je zelf een luchtstroom. Ga langzaam en houd je adem in vlak bij de rook.
• Een rooster vergeten. Bij een open rooster in dezelfde kamer stroomt de lucht daarheen. Dat is geen lek. Noteer het niet als kier.
• Alleen beneden zoeken. Op zolder zitten vaak de grootste kieren, bij de nok en waar het dak op de muur rust.^MC

Tocht of koudeval?

Bij een groot raam voel je vaak een koude luchtstroom, ook als het raam goed dicht zit. De lucht koelt af tegen het koude glas, wordt zwaarder en zakt naar beneden. Dat heet koudeval. Met de rooktest zie je het verschil. Bij een kier waait de rook vanaf de naad de kamer in. Bij koudeval zakt de rook langzaam langs het glas naar de vensterbank.

Tochtband helpt niet tegen koudeval. Wat wel helpt: gordijnen die binnen het kozijn hangen en op de vensterbank eindigen, zodat de koude luchtlaag achter het gordijn blijft. Hang gordijnen bij hr-glas wel minstens 5 cm van het glas.^MC Op de lange termijn helpt beter glas het meest.

Wat de rooktest niet laat zien

Rook laat bewegende lucht zien. Een muur zonder isolatie of een koudebrug boven een raam laat warmte door zonder dat er lucht stroomt. Die vind je niet met rook. Daarvoor heb je een warmtebeeld nodig: een koude plek op de muur valt daarop direct op.^Kiwa Lees verder in warmtebeeldcamera huren of laten maken.

Ook kieren achter een betimmering, in de spouw of onder de vloer zie je soms niet. Dan helpt een professionele rooktest. Volgens ID.nl moet je voor een rooktest met het opsporen van tocht rekenen op ongeveer €400.^ID.nl Een blowerdoortest meet daarnaast hoe luchtdicht het hele huis is, maar niet waar het lekt. Zie blowerdoortest.

En daarna?

Je hebt nu een lijst met plekken. Kieren in delen die open en dicht gaan, zoals ramen, deuren en het kruipluik, dicht je met tochtband of een tochtstrip. Vaste naden, zoals tussen kozijn en muur, dicht je met kit of PU-compressieband.^MC Alle naden en kieren dicht scheelt in een gemiddelde hoekwoning ongeveer €65 per jaar.^MC Per lek het juiste materiaal staat in lek gevonden: wat nu. Doe de rooktest daarna nog een keer: zo zie je of het gelukt is.

Meer manieren om zelf te zoeken staan in de gids Zelf zoeken. Het hele stappenplan, van de juiste dag tot de keuze voor een meting, lees je in warmtelekken zoeken in vijf stappen.

Veelgestelde vragen

Werkt de kaarstest echt?

Ja, voor duidelijke kieren: een vlam die opzij buigt, laat een luchtstroom zien. Rook laat ook zwakke luchtstromen zien; Radar raadt een rookstaafje of wierook aan.^Radar

Wat heb ik nodig voor een rooktest?

Een rookstaafje of rooklucifer van enkele euro's, of een wierookstokje dat continu rook geeft. Zet de afzuigkap aan voor onderdruk.^Radar

Hoe weet ik of het tocht of koudeval is?

Bij een kier waait de rook naar binnen. Bij koudeval langs een koud raam zakt de rook langzaam omlaag langs het glas.

Wanneer doe ik de test het beste?

Op een koude, winderige dag. Dan is de luchtstroom door de kieren het sterkst.^MC

Hoe vind ik tocht in mijn huis?

Doe ramen en deuren dicht, zet de afzuigkap aan en beweeg een rookstaafje langs elke naad. Waait de rook het huis in, dan zit daar een kier.